Vroeg of laat ontvangt iedere ondernemer wel een keer een neppe factuur. Helaas komt deze factuurfraude tegenwoordig steeds meer voor in de ondernemingspraktijk en lijken de valse facturen steeds echter. Bij factuurfraude zenden cybercriminelen valse facturen in de hoop dat jij deze als ondernemer gaat betalen. Je kan natuurlijk ook in de tegenovergestelde situatie komen: een schuldenaar die meent al te hebben betaald, maar in feite aan een onbevoegde heeft betaald waardoor jij met lege handen komt te staan.

Vaak zijn deze valse facturen moeilijk te herkennen en lijken deze erg op de normale facturen van je debiteuren. Cybercriminelen hacken bedrijven en veranderen het rekeningnummer op de factuur, waardoor geld in handen komt van de cybercriminelen.

Enerzijds is er dus betaald voor het product of de dienst, maar anderzijds wacht de leverancier nog steeds op zijn geld. Voor wiens rekening en risico komt deze factuurfraude? In dit blog leg ik je uit welke gevolgen dergelijke foutieve betalingen voor jou kunnen hebben.

En bespreek ik drie uitspraken over de aansprakelijkheid bij factuurfraude.

Hoe is het geregeld in de wet?

In Nederland dient een schuldenaar het verschuldigde bedrag te voldoen aan zijn schuldeiser of aan een persoon die in plaats van de schuldeiser gerechtigd is om deze te ontvangen. Wanneer hiervan sprake is, is er bevrijdend betaald. Wanneer een betaling wordt gedaan aan een partij die geen recht heeft op deze betaling (zoals een cybercrimineel), is er in beginsel dus niet bevrijdend betaald. Wanneer er niet bevrijdend is betaald, voldoe je als schuldenaar niet aan je betalingsverplichting en kan de schuldeiser dus alsnog betaling vorderen.

Op dit wettelijke uitgangspunt is artikel 6:34 BW een belangrijke uitzondering. Dit artikel bepaalt namelijk dat wanneer je aan iemand betaalt van wie je op redelijke gronden hebt aangenomen dat deze partij je schuldeiser is, dit geldt als een bevrijdende betaling. Hierbij gelden de volgende eisen:

  • je moet ervan overtuigd zijn geweest dat je betaalde aan de schuldeiser of een ander aan wie je moest betalen. De overtuiging van jou als schuldenaar dat je aan de ontvanger mocht betalen is dus niet voldoende en
  • je moet redelijke gronden voor de betaling aan de onbevoegde hebben gehad, oftewel te goeder trouw zijn geweest.

De schuldenaar kan jegens de cybercrimineel een beroep doen op artikel 6:203 BW. Als je als schuldenaar een betaling verricht zonder rechtsgrond, dan is dit een onverschuldigde betaling. Jij hebt als schuldenaar recht op terugbetaling van hetgeen jij hebt betaald. Een vordering tot terugbetaling wegens onverschuldigde betaling verjaart na verloop van 5 jaren nadat de schuldenaar zowel met de betaling als met de ontvanger bekend is geworden. Het lastige hierbij is dat de identiteit van de cybercrimineel vaak lastig te achterhalen is.

Hoe oordeelt de rechter?

Helaas vindt het wettelijke systeem zoals hierboven omschreven vaak geen uitkomst in de praktijk. In het merendeel van de uitspraken die zien op factuurfraude, is de schuldenaar na betaling van een valse factuur alsnog verplicht het factuurbedrag, (nogmaals) aan zijn schuldeiser te voldoen.

De hoofdregel die blijkt uit de rechtspraak is dat de schuldeiser zich erop kan beroepen dat de frauduleuze verklaring niet van hem afkomstig is, waardoor de verantwoordelijkheid voor een juiste betaling bij de schuldenaar ligt. Als schuldenaar heb je een onderzoeksplicht betreffende de identiteit van je schuldeiser. Dit is slechts anders als er bijzondere omstandigheden zijn die het gerechtvaardigd vertrouwen van de schuldenaar rechtvaardigen. Pas als deze bijzondere omstandigheden aangenomen kunnen worden, heb je als schuldenaar bevrijdend betaald. De algemene lijn in de jurisprudentie is vrij duidelijk over deze bijzondere omstandigheden: een verkeerde betaling door de schuldenaar door factuurfraude, bevrijdt de schuldenaar in principe niet. De bijzondere omstandigheden worden dus niet snel aangenomen. De bijzondere omstandigheid is alleen aan de orde als de schuldeiser onzorgvuldig heeft gehandeld. Wat ingewikkeld is om te bewijzen. Een hack in de IT-omgeving is bijvoorbeeld onvoldoende reden om de schuldeiser het risico van overboeking te laten betalen.

Als schuldeiser kan je je er in beginsel dus op beroepen dat de vervalste verklaring niet van hem afkomstig is. Dat geldt vaak óók wanneer de schuldenaar redelijkerwijs mocht aannemen dat de verklaring van de echte schuldeiser afkomstig was. Op deze hoofdregel zijn wel sommige uitzonderingen te vinden in de jurisprudentie.

Hieronder zal ik verschillende uitspraken toelichten die tot verschillende uitkomsten hebben geleid.

ECLI:NL:RBOBR:2015:7662De schuldenaar betaalt niet bevrijdend

In deze zaak heeft het Waterschap een valse factuur betaald aan – zo dacht zij – Heijmans. Het ging hier om een bedrag van € 433.182,40. Heijmans stelde zich op het standpunt dat er nog niet was betaald en verzoekt om betaling. Het Waterschap weigerde dat.

De rechtbank meent dat het Waterschap er niet ‘redelijkerwijs’ vanuit mocht gaan dat hij door betaling op het onjuiste rekeningnummer bevrijdend betaald zou hebben aan Heijmans:

  • Dit komt ten eerste omdat de verantwoordelijkheid voor de correcte uitvoering van de betaling volgens de rechtbank bij de schuldenaar ligt.
  • Ten tweede speelt volgens de rechtbank mee dat het waterschap in de door hem gehanteerde algemene voorwaarden, welke deel uitmaakten van de overeenkomst, om een schriftelijke factuur verzocht en Heijmans voldeed aan dit verzoek. Verder viel Heijmans geen verwijt te maken ten aanzien van de fraude.
  • Ten derde is volgens de rechtbank van belang dat op de bewuste factuur een afwijkend rekeningnummer stond ten opzichte van eerder door het waterschap ontvangen facturen van Heijmans.
  • Ten slotte zou het Waterschap de frauderende onbekende derde nog kunnen aanspreken op grond van onverschuldigde betaling. Voor Heijmans zou deze mogelijkheid een stuk minder eenvoudig zijn.

De onjuiste betaling komt volgens de rechtbank voor rekening en risico van het Waterschap. Voor de toepassing van de beperkende werking van de redelijkheid en billijkheid acht de rechtbank geen plaats. Het Waterschap moest het gehele bedrag alsnog voldoen aan Heijmans.

ECLI:NL:GHSHE:2017:4625 De schuldenaar betaalt niet bevrijdend

In deze zaak heeft een huurder het openstaande bedrag van € 22.435,92 aan een oplichter betaald. De verhuurder wendde zich tot de rechtbank om betaling van de openstaande facturen te vorderen. De huurder deed een beroep op artikel 6:34 BW (Dit artikel bepaalt namelijk dat wanneer een schuldenaar aan iemand betaalt van wie hij op redelijke gronden heeft aangenomen dat deze partij zijn schuldeiser is, dit geldt als een bevrijdende betaling).

Het gerechtshof meent dat het geschil wel onder het bereik van art. 6:34 BW valt, omdat de huurder ‘op redelijke gronden mocht aannemen dat de houder van de bankrekening met dat nummer tot de prestatie gerechtigd was’.

Echter, het gerechtshof overwoog dat het feit dat het verkeerde bankrekeningnummer op meerdere ontvangen facturen stond niet voldoende is om erop te mogen vertrouwen dat het bewuste rekeningnummer van de verhuurder was. Ook week het rekeningnummer op de gemanipuleerde facturen af van het rekeningnummer waar de huurder al sinds 2010 op betaalde en viel aan de factuur te zien dat deze gemanipuleerd was. Het lettertype van het rekeningnummer week namelijk af van de rest van de factuur en stond schuin afgedrukt.

Gelet op voornoemde omstandigheden had de huurder volgens het gerechtshof bij de verhuurder moeten verifiëren of het rekeningnummer correct was.

De huurder is gehouden het factuurbedrag (nogmaals) aan zijn schuldeiser te voldoen.

ECLI:NL:GHSHE:2018:4531De schuldenaar betaalt bevrijdend

In deze zaak heeft de oplichter de facturen uit een postbus gehaald, de originele facturen nagemaakt en ze vervolgens in de originele enveloppe verzonden. Het Hof vond het van belang dat deze overeenkomst de eerste was die partijen met elkaar hadden gesloten en dat zij elkaar dus niet kenden. Daarnaast verliep al het contact tussen hen via e-mail, waarbij nooit het juiste rekeningnummer duidelijk is geworden. De schuldenaar beschikte niet over vergelijkingsmateriaal waardoor hij had kunnen of moeten letten op eventuele afwijkingen in de factuur. Het eerste moment waarop een rekeningnummer kenbaar werd gemaakt, was bij het verzenden van de factuur per post.

De schuldenaar had volgens de rechter een redelijke grond om te denken dat ze aan de juiste mensen betaalden, waardoor de schuldenaar bevrijdend heeft betaald. De schuldeiser bleef dus over met lege handen.

Een tip die ik je naar aanleiding van deze uitspraak wil meegeven is om te zorgen dat je in je hoedanigheid van schuldeiser ervoor dient te zorgen dat je rekeningnummer voldoende kenbaar is. Vermeld het rekeningnummer van jouw onderneming bijvoorbeeld op de bedrijfswebsite. Ook zou het in dit geval goed zijn geweest om het juiste rekeningnummer, of zelfs de complete factuur, ook per mail te verzenden aan de koper. Op die manier beperk je voor jezelf het risico dat de factuurfraude voor rekening en risico van jou komt in je hoedanigheid van schuldeiser.

Voorkomen is beter dan genezen!

Zoals je kunt opmaken uit dit blog, draagt de schuldenaar vaak het risico van factuurfraude. Het gevolg hiervan is dat je het factuurbedrag vaak tweemaal moet betalen.

Ook komt het bij uitzondering voor dat de factuurfraude voor rekening en risico van de schuldeiser komt. Het gevolg hiervan is dat je als schuldeiser met lege handen komt te staan.

Uiteindelijk zal steeds aan de hand van de omstandigheden van het geval bepaald moeten worden voor wiens rekening en risico de verkeerde betaling komt.

Hoe dan ook geldt dat voorkomen beter is dan genezen. Zorg er dus voor dat de kans dat jou dit overkomt zo klein mogelijk is.

Hierbij wil ik je nog een aantal tips meegeven

In de hoedanigheid van schuldenaar:

  • Controleer altijd vóórdat je facturen betaalt of het rekeningnummer gewijzigd is. Als dat het geval is, controleer dit dan bij de schuldeiser.
  • Ga na of de factuur afwijkt van de gebruikelijke gang van zaken. Denk hierbij aan de manier van verzending (post of per e-mail), kortere betalingstermijn dan gebruikelijk, een andere lay-out, een andere contactpersoon etc.
  • Informeer je medewerkers over het actuele probleem van factuurfraude en maak hen bewust van verdachte omstandigheden.

In de hoedanigheid van schuldeiser:

  • Zorg ervoor dat het rekeningnummer van jouw onderneming voldoende kenbaar is door deze bijvoorbeeld op de bedrijfswebsite te plaatsen.
  • Je kan op de bedrijfswebsite ook waarschuwen voor factuurfraude. Zo zou je kunnen adviseren dat schuldenaren bij twijfel altijd even contact op kunnen nemen.

Ben je toch de dupe geworden van factuurfraude of heb je nog vragen? Wij helpen je graag met al je vragen omtrent dit onderwerp. Bel of mail ons gerust om je situatie aan ons voor te leggen via 0412-649109 of info@zandvoort-legal.nl.

Schrijf je in voor onze nieuwsbrief
Neem contact met ons op
Bekijk hoe we werken

Deel dit verhaal, kies je kanaal!