Door: Rianne Eringa | 19 november 2015

Ondernemers die overeenkomsten aangaan voor bepaalde en onbepaalde tijd, doen er verstandig aan om een afspraak over de beëindiging in het contract op te nemen. Een goed opgemaakte overeenkomst geeft duidelijkheid over de wijze van beëindigen van de samenwerking. Waar moet je allemaal op letten?

Ondernemingen sluiten langdurige overeenkomsten; hoe zeg je die op?
Duurovereenkomsten komen in vele vormen voor, maar hebben gemeen dat deze voor een (langere) periode worden gesloten. Dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld een koopovereenkomst, waarbij het gaat om een eenmalige, voorbijgaande prestatie. Bekende voorbeelden van de duurovereenkomst zijn:

• distributieovereenkomst
• leveringsovereenkomst
• overeenkomst van geldlening
• dealerovereenkomst

Ondernemingen sluiten met enige regelmaat duurovereenkomsten, bijvoorbeeld met het energiebedrijf, de leverancier van telefoon en internet en met (ver)huurders en werknemers. Het moment kan zich voordoen dat een van beide partijen de overeenkomst wil beëindigen.

koekjesWat dan?
Een voorbeeld: de koekjesfabriek
Ik illustreer de mogelijkheden met een voorbeeld. De Verpakker B.V. produceert verpakkingen voor koekjes en verkoopt en levert deze verpakkingen aan de Koekjesfabriek B.V. In de leveringsovereenkomst hebben partijen vastgelegd dat de Verpakker iedere week een x-aantal verpakkingen levert aan de Koekjesfabriek. De samenwerking tussen de Verpakker en de Koekjesfabriek bestaat al jaren, maar op enig moment wenst de Koekjesfabriek de samenwerking te beëindigen.

Kan dat, en zo ja, hoe?
Om deze vraag te kunnen beantwoorden moet een onderscheid worden gemaakt tussen overeenkomsten voor bepaalde en onbepaalde tijd.

Overeenkomst voor onbepaalde tijd
Als partijen in de overeenkomst hebben vastgelegd op welke wijze de overeenkomst kan worden beëindigd, dan gelden deze afspraken. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen kan worden aangenomen dat die specifieke situatie zich leent voor een kortere of langere opzegtermijn.

De Hoge Raad heeft in het arrest arrest Auping/Beverslaap bepaald dat in geval de overeenkomst niet voorziet in een opzeggingsmogelijkheid, opzegging in beginsel wel mogelijk is. De eisen van redelijkheid en billijkheid kunnen echter meebrengen dat opzegging slechts mogelijk is als daar een voldoende zwaarwegend belang tegenover staat. Dit kan tevens met zich meebrengen dat een bepaalde opzegtermijn in acht moet worden genomen of een schadevergoeding moet worden betaald.

Kort samengevat:
– redelijkheid en billijkheid
– voldoende zwaarwegend belang
– opzegtermijn
– schadevergoeding

Terug naar de casus; de koekjesfabriek
De samenwerking tussen de Verpakker en de Koekjesfabriek bestaat al een lange tijd. Stel dat de Verpakker in grote mate (financieel) afhankelijk is van de samenwerking met de Koekjesfabriek en de Verpakker investeringen heeft moeten doen om de verpakkingen te produceren. In dat geval kan het nodig zijn dat de Koekjesfabriek een zwaarwegend belang nodig heeft bij de opzegging. Ook kunnen deze omstandigheden meebrengen dat de Koekjesfabriek een redelijke opzegtermijn in acht dient te nemen en/of schade moet compenseren.

En wat is dan het risico?
Als er geen afspraken zijn gemaakt, dan worden alle omstandigheden van het geval beoordeeld. Voor partijen brengt dit een grote mate van onzekerheid met zich mee.

Overeenkomst voor bepaalde tijd
Ook bij overeenkomsten voor bepaalde tijd geldt in beginsel de contractuele regeling: Wat zijn partijen overeengekomen met betrekking tot de opzegging?

Hoe streng zijn de eisen om toch een overeenkomst voor bepaalde tijd op te kunnen zeggen?
Als partijen geen afspraken hebben gemaakt over mogelijkheid tot opzegging, kan de overeenkomst (in beginsel) niet worden opgezegd. De gedachte hierachter is dat beide partijen heel bewust hebben gekozen voor een contractuele verplichting voor een bepaalde periode en daar ook investeringen op hebben afgestemd. Alleen omstandigheden die niet bij het sluiten van de overeenkomst zijn voorzien en die zijn ontstaan buiten de schuld van de opzeggende partij om, zijn volgens de Hoge Raad reden voor opzeggen. Bovendien moeten deze omstandigheden dan ook nog zo ernstig zijn dat het niet redelijk en billijk is om de overeenkomst in stand te houden. Dit is een erg strenge eis. In de praktijk gaat dit vaak gepaard met wanprestatie.

In de situatie dat de Verpakker en de Koekjesfabriek een overeenkomst voor bepaalde tijd hebben gesloten, zonder daarbij af te spreken dat deze tussentijds opzegbaar is, kan de Koekjesfabriek de overeenkomst in beginsel niet opzeggen. Dit kan anders zijn, als de Verpakker – bijvoorbeeld – herhaaldelijk onjuiste verpakkingen levert, waardoor de Koekjesfabriek de koekjes niet kan verpakken en leveren. De grens met wanprestatie, op grond waarvan de overeenkomst kan worden ontbonden, is zeer dun. Ook hier geldt dan alle omstandigheden van het geval een rol kunnen spelen.

Conclusie; maak afspraken over beëindiging
Bij het aangaan van een overeenkomst voor een (langere) periode is het ook van belang om afspraken te maken over de beëindiging. Voor welke periode wordt de overeenkomst aangegaan? Bestaat de mogelijkheid tot opzegging, en zo ja, met welke opzegtermijn? Dit schept duidelijkheid voor partijen en voorkomt geschillen bij beëindiging.
rianne-eringa

mr. drs. Rianne Eringa
advocaat Van Zandvoort Legal
tel 0412-649109
reringa@zandvoort-legal.nl 

Over de auteur:
Ik ben advocaat en werk bij Van Zandvoort Legal. We helpen ondernemers om juridische risico’s beheersbaar te maken. Dit kan door conflicten te voorkomen (pro actief) als ook conflict oplossend. Mijn aandachtsgebieden liggen op het terrein van het ondernemingsrecht en het contractrecht.